Chawan Nhữ diêu

“Ẩm lưu trai thuyết diêu” thời Thanh có nói: “Người Hoa sáng tạo sứ gồm ba thời kỳ lớn: thời Tống, thời Minh, thời Thanh. Thời Tống có ngũ đại danh diêu bao gồm Nhữ, Quan, Ca, Quân, Định – cực kỳ trân quý.”

Gốm Nhữ không những được xếp hạng là “anh cả” trong ngũ đại danh diêu thời Tống mà còn được đánh giá là một trong những dòng gốm có địa vị cao nhất trong lịch sử hay, là đỉnh cao gốm sứ nhân loại.

Những tác phẩm Nhữ diêu nay được TITA ART tiếp nối, chế tác từ đất và men nguyên khoáng mã não vùng Nhữ, Hà Nam, thủ đô Nam Tống, theo đúng truyền thống. Mục tiêu của chúng tôi là đạt được màu men Vũ quá thiên thanh vân phá xứ (bầu trời sau cơn mưa, chỗ mây tan), nửa lam, nửa thanh, lại hơi ánh hồng, hay Thiên phong bích ba thúy sắc lai (ngàn đỉnh sóng biếc xanh tới), vẻ đẹp tinh khiết bóng mịn mềm mại như ngọc, đã từng quyến rũ bao nhiêu người yêu nghệ thuật gốm sứ.

Đặc biệt: mỗi tác phẩm luôn là độc bản. Cùng một mẻ men, nhưng tuỳ vào được đặt ở vị trí nào trong lò mà có chiếc bóng hơn, có chiếc óng dịu hơn, có chiếc rạn đều, có chiếc rạn ngang, có chiếc rạn dọc, cũng có chiếc gần như không rạn, mang lại sự thích thú cho người sưu tập. 

Dáng vẻ thanh khiết, men xanh ngọc dịu dàng, mịn như ngọc thạch của Nhữ Diêu khiến người xưa xem đó là “trời ban cho nhân gian”.

Khi văn hoá điểm trà (点茶) thịnh hành thời Tống, những chiếc chén trà (茶盏) được tạo ra từ nhiều lò gốm khác nhau: Kiến Diêu, Định Diêu, Quân Diêu… Trong đó, men Nhữ Diêu tuy ít gặp hơn Kiến Diêu nhưng lại mang đến một vẻ đẹp thanh tĩnh, hợp với tinh thần Thiền.

Khi Nhật Bản tiếp nhận văn hoá trà Tống và phát triển thành trà đạo (chanoyu), khái niệm chawan (茶碗) được hình thành – một chiếc bát dành riêng cho matcha, vừa mang tính công năng, vừa gói trọn triết lý sống. Dù Nhữ Diêu nguyên bản không phổ biến trong chanoyu như Raku hay Hagi, nhưng tinh thần thanh nhã của men Nhữ đã trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều nghệ nhân Nhật.

Điểm trà từng là nghệ thuật tao nhã trong giới sĩ đại phu thời Tống. Không chỉ là một thức uống, điểm trà còn là nơi hội tụ của thi hoạ – thư pháp – âm nhạc, biểu hiện tinh thần thẩm mỹ toàn diện.

Khi du nhập vào Nhật Bản cùng Thiền tông, điểm trà trở thành nghi thức Thiền, giúp hành giả giữ tâm an định, thân thể tỉnh táo. Chiếc chawan trở thành trung tâm của buổi trà – nơi không chỉ nâng niu bột trà xanh mà còn phản chiếu cả triết lý wabi-sabi: giản dị, thanh tĩnh, bất toàn mà viên mãn.

Chiếc chawan men Nhữ Diêu không đơn thuần là một dụng cụ. Nó là cầu nối giữa quá khứ – hiện tại, giữa Thiền – đời thường, giữa một chén trà nhỏ bé và không gian nội tâm rộng lớn.
Trong làn bọt trà xanh, trong men xanh ngọc, ta thấy cả một hành trình văn hoá: từ Tống đến Nhật, từ Thiền viện đến đời sống, từ nghệ thuật đến tâm hồn.